Disco in de sloot

Voor een waterschap werk ik mee aan een nieuw beheer- en onderhoudsplan.

In het kader van “Kader Richtlijn Water 2015” wordt steeds meer de balans gezocht tussen schone watergangen (met een goede waterafvoer) en zo veel mogelijk ruimte voor biodiversiteit. De oude manier van werken is vooral gericht op het schoonhouden van watergangen. Daarvoor wordt er vaak en grondig geschoond. In het nieuwe plan is de aanpak anders. De balans tussen een schone watergang en een goede leefomgeving voor plant en dier is het doel.


Daarvoor wordt er onderscheid gemaakt in zones. Een watergang bestaat uit een maaipad, een talud, een amfibische zone (de overgang van droog naar nat) en een ondergedoken zone. Het nieuwe beheer wordt toegespitst op de zones. Zo is het niet altijd nodig om de amfibische zone te schonen, terwijl het schonen van de ondergedoken zone wel noodzakelijk kan zijn. De frequentie van schonen per zone kan dus verschillend zijn.

De uitvoerende ploeg van het waterschap krijgt hierdoor wel wat voor de kiezen. Er vindt daarom ook veel overleg plaatst met de buitenploeg. De terugkoppeling vanuit het werkveld is erg belangrijk. Sommige ideeën worden door hen direct afgeschoten, sommigen ter kennisgeving aangenomen en soms wordt er enthousiast gereageerd. Het is lastig om mensen te overtuigen van het feit dat een denkwijze of verwachtingspatroon niet altijd waar hoeft te zijn. Dit geldt voor zowel de bedenkers als de uitvoerders.
Het gevolg van dit soort overleggen is dat er wijzigingen in het concept-plan plaatsvinden en/of dat er draagvlak ontstaat voor het nieuwe beheer waarbij er een betere balans is tussen waterafvoer en behoud van biodiversiteit. Er is één vraag die bij dit soort overleggen altijd terugkomt. En daar zijn we maar wat blij om, want het raakt de kern van het verhaal en is de basis van het verkrijgen van draagvlak.

Die vraag is:

“Het nieuwe beheer zorgt voor meer onkruid op de oever, meer rommel in de sloot en het ziet er niet uit. Daarbij krijgen we ook veel meer commentaar van boeren en andere aangrenzenden. Wat is het nut van dit beheer, wat levert het uiteindelijk op?”

Het antwoord is voor mij helemaal duidelijk, misschien voor jou ook wel. Maar ik vind het altijd lastig om het overtuigend uit te leggen aan iemand die minder goed in de materie zit en behelst is met een gezonde argwaan. Daarom wil ik het simpele maar doeltreffende antwoord wat de ecoloog van het waterschap op die vraag gaf, graag met jullie delen. Uiteraard aangepast naar mijn eigen schrijfstijl.

Stel je eigen leven eens voor. Je bent een levend wezen, je hebt een levenscyclus met verschillende stadia. Je wordt geboren in een rustige beschermde omgeving met warmte en rust. In je kinderjaren mag je aan de wereld wennen, eerst veilig achter het hekje in de tuin. Af en toe ga je met je vader of moeder naar de speeltuin of voetbalveld. Je wereld wordt steeds groter, maar je thuisbasis blijft een veilige plek. Op een gegeven moment lokt de grote wereld en ga je op avontuur. Een nieuwe omgeving met omstandigheden die passen bij deze levensfase. Op de fiets naar de grote stad om naar het voortgezet onderwijs te gaan. Op kamers wonen, eindelijk bij je ouders weg. Een nieuwe flitsende leefomgeving met veel avontuur en interessante mensen. Je hormonen dwingen je om op stap te gaan. Je plichtsgevoel om de populatie in stand te houden is sterk. Donkere kroegjes en dampende disco’s, waar je op zoek gaat naar mooie vrouwen of stoere mannen. Deze fase verlaat je waarschijnlijk weer na verloop van tijd met een levenspartner. Samen gaan jullie op zoek naar een rustig plekje waar je misschien wel weer de cyclus rond maakt. Een babykamer in een warme en beschermde omgeving wordt klaar gemaakt. Misschien ga je na verloop van tijd groter wonen of verbouwen.  En na je pensioen ga je misschien wel weer wat dichter bij de winkels wonen, gemak dient de mens nietwaar?

De wereld waarin jij leeft bestaat ook in en om een sloot. Eitjes worden afgezet in een beschermde omgeving met ondiep zwak stromend water. Larven worden volwassen in een beschermde omgeving met bepaalde plantensoorten waar ze in dit stadium van leven. Op weg naar het adultstadium zwermen ze uit naar het open water. Daar leren ze omgaan met predatoren en andere gevaarlijke omstandigheden. In het paarseizoen is iedereen op zoek naar elkaar, de kikkers bijvoorbeeld, maken er een ware disco van. Vervolgens worden de ondiepe vegetatierijke plekken weer opgezocht om de eitjes af te zetten. De cyclus is rond.

Daarbij is het zo dat een aantal diersoorten afhankelijk is van bepaalde plantensoorten. Denk aan de Groene glazenmaker die alleen eitjes legt op de Krabbenscheer. Of de Blauwborst en Rietzanger die hun nestjes bouwen in overjarig riet. Maar ook de Snoek die zich in sloten zonder vegetatie niet kan verschuilen en dus niet kan jagen.

Variatie in vegetatiesoorten en -structuur, diepte en breedte van de watergang en stroomsnelheid zijn belangrijk voor de hele levenscyclus van een soort. Maar anders dan bij mensen, zijn de verschillende dieren ook nog weer afhankelijk van elkaar. Denk aan de voedselketen en de waterkwaliteit (doorzicht, zuurstofgehalte). Als de omstandigheden voor een soort in de voedselketen dermate slecht is dat deze soort niet voorkomt, hebben de hogere soorten in de voedselketen daar last van.

Voor planten, dieren en mensen is biodiversiteit belangrijk. Verscheidenheid in omstandigheden is een vereiste voor een wereld met verschillende wezens in verschillende levenstadia. Daarnaast willen we natuurlijk geen natte voeten, dus het zorgen voor voldoende afvoermogelijkheid van water blijft een taak van het waterschap. Met het nieuwe beheer- en onderhoudsplan wordt actief gezocht naar de beste balans daartussen. Het heet een “plan” maar misschien zou het beter “proces” kunnen heten. Een proces van bedenken, overleggen, uitproberen, evalueren, bijsturen, uitproberen en weer evalueren.

Maar met deze uitleg is het draagvlak in het veld gegroeid hoop ik. En daar gaat het uiteindelijk om. Een gedragen beheer- en onderhoudsplan ligt namelijk steviger dan een opgelegd plan.

Reacties zijn gesloten.